ÜÇ – ALTI YAŞ ARASI ÇOCUKLARA İLİŞKİN BİLMENİZ GEREKENLER

Beş yaşındaki ya da beş buçuk yaşındaki çocuk okula gönderilmeli mi? Gönderilirse ne olur? Çocuk bir şeyler kaybeder mi? Yoksa göndermek daha iyi mi olur? tarzındaki soruları aileler adına uzattıkça uzatabiliriz.

Çocuk gelişimi biliminin en temel kurallarından biri “gelişim süreçleri ve niteliği bireyden bireye farklılıklar gösterir” ilkesidir.

Bu durum aynı ailenin aynı ortamını paylaşan çocukları için dahi böyledir. Hatta bilinmektedir ki, biyolojik olarak sadece eş yumurta ikizlerinin genetik potansiyelleri birbirine denktir. Yapılan çalışmalar ortaya koymuştur ki, eş yumurta ikizlerinin dahi gelişim süreçleri birbirinin aynısı olmamaktadır.

Çocukların, yaşantıları sonucunda ortaya çıkan olgunlaşma ve çevreden aldığı bilgilerle ortaya çıkan öğrenme süreçleri daima birbirinden farklı olmaktadır.

Gelişim süreci ile ilgili önemli diğer ayrıntı ise, çocuğun belirli yaş dönemlerinde farklı gelişim ilkelerinin önem kazanmasıdır. Yani çocuğun her yaşta elde edeceği kazanımlar ayrı olup, bunların sonraki yıllarda kazanılması oldukça zordur. Örneğin bebeklik döneminde bedensel ve motor (hareket gelişimi) gelişim, psikolojik ve cinsel gelişimden daha hızlı ve baskındır. Ergenlik dönemine gelindiğinde, psikolojik ve cinsel gelişim daha ön plana çıkar, yetişkinlik dönemine gelindiğinde ise bedensel ve motor (hareket) gelişim önemini kaybeder.

Bu anlatılanlardan çıkartılması gereken temel düşünce özellikle 0-6 yaş arasındaki çocukların bedensel ve motor (hareket) gelişimini tamamlama evresini yaşadıklarıdır.

Bu evrede (0-6 yaş) çocuğun hareketlerini aşırı düzeyde ve uzun süreli kısıtlayan uygulamalardan uzak durulmalıdır.

Tabi bu şu demek değil, çocuk hareketli olmalı, ortalığı kırıp dökmeli ona asla müdahale edilmemeli.

Bu oldukça yanlış bir anlayıştır. Çocuk yeri geldiğinde hareketli yeri geldiğinde kural gereği oturmayı mutlaka öğrenmelidir. Aksi taktirde kurallarla dolu öğrenciliğe uyum sağlayabilmeleri olanaksız olmaktadır.

Okul öncesi ve ilk çocukluk dönemi olarak da tanımlanan 3-6 yaş arası çocukların gelişimine ilişkin bazı bilgileri maddeler halinde verelim:

1. Bu dönemde olgunlaşmaya bağlı olarak yürüme ve konuşma öğrenilir.

2. Kendi başına yemek yeme, giyinebilme, elini yüzünü yıkama gibi öz bakım becerilerini edinir.

3. El-göz uyumunu sağlamaya başlar, ancak el-göz uyumu tam olarak ergenlik döneminde kazanılır. Bu dönemdeki çocuklarda ince düğümler atma, küçük parçaları bir araya getirme gibi beceriler beklenmemelidir (ama siz bu yaşta, bu becerileri kazanmaları için zorlayıcı olmayan öğretici nitelikli çalışmalar yapabilirsiniz).

4. Cinsel farklılıkları öğrenir ve cinsel kimliğini kazanmaya başlar.

5. Büyük ölçüde anne-babasını model alır. Yaşıtları, kardeşleri ve anne-babalarıyla ilişki kurmayı öğrenir. Onlara yönelik duygularının farkında olmaya başlar.

6. Yanlış ve doğruya ilişkin toplumsal kuralları öğrenmeye başlar. Toplumsal rolleri öğrenmeye başlar.

Üç-altı yaş arası gelişim sürecine ilişkin aktardığımız bu bilgilerle ilgili olarak özellikle dikkat edilmesi gereken nokta, çocuğun saydığımız bu altı maddedeki kazanımları bu yaş arasında kazanmaya devam ettiğidir. Yani 3-6 yaş arası bunları elde etme süreci devam etmektedir.

Üç-altı yaş dönemindeki çocuklar çok hareketli olurlar. Ancak bu dönem çocukları dinlenme gereksinimlerinin farkına varmayabilirler.

Yine bu dönem çocuklarının kafatası kemikleri yeterince gelişmemiştir (sertleşmemiştir). Bu nedenle fiziksel kazalara karşı önlemler alınmalıdır.

Yine bu dönem çocukları konuşmayı severler. Onun konuşmasına izin verildiği kadar, dinlemeyi öğrenmesini de sağlamak çok önemlidir.

ZİHİNSEL (BİLİŞSEL) GELİŞİM DÖNEMLERİ

Praget, bilişsel (zihinsel) gelişim dönemlerini; duygusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler olmak üzere dört dönem içerisinde ele alır.

DUYUSAL-MOTOR DÖNEM

0-2 yaş arasıdır. Bu dönemde bebek dışarıdan gelen görüntü ve seslere karşı hareketleri ile tepki verir. Kendisi ile çevreyi birbirinden ayırmaya başlar.

Görmedikleri şeyin yok olduğunu ve bir daha gelmeyeceğini sanırlar. Bu nesnelerin devamlılığını henüz öğrenmedikleri anlamına gelir.

Bu dönemin sonuna gelindiğinde bebek basit zihinsel işlemleri yapmaya başlar ve işlem öncesi döneme geçer.

İŞLEM ÖNCESİ DÖNEM

İşlem öncesi dönem 2-7 yaş arasıdır. Bu 3-6 yaş arası olarak da düşünülmelidir.

Bu dönem anasınıfına denk gelen dönemdir.

Bu dönemde çocuk tamamen benmerkezci bir düşünce yapısına sahip olur.

Bu yaşlardaki çocuklar ısrarla kendi görüşlerini savunurlar ve bunun olabilecek tek görüş olduğuna inanırlar.

Bu çocuklar koşulların ne olduğuna bakmazlar. Onlar için olayların sonucu önemlidir. “Paramız yok”u bilmezler. Önemli olan ona istediği şeyin alınmasıdır.

Bu dönem çocukları konuşmada da benmerkezcidir. Sürekli olarak kendi kendisine konuşur. Grup içinde ise bu çocukların hepsi aynı anda konuşmaya başlarlar.

Bu çocukların en çok dikkat edilmesi gereken özelliklerinden biri de, kendisi nasıl ise herkesi de öyle sanmalarıdır. Bu özellik çocukların yanıltılmasının ne kadar kolay olabileceğini de açıkça göstermektedir.

Yine bu dönemde nesnelerin konumunu kavrayamazlar. Yani, bir nesnenin biçimi ya da mekândaki konumu değiştiğinde miktar, ağırlık ve hacminde değişiklik olmayacağını anlayamazlar.

Bu yaş çocuklarının hayal dünyaları çok geniştir. Varlıklara canlıymış gibi anlam yüklerler.

Bu yazımızı 3-6 yaş arası çocukların gelişimi için kaleme aldığımızdan dolayı karışıklığa meydan vermemek için burada kesiyoruz.

Çocuğunuzu iyi tanıyın. Ona iyi bir gelecek kurmanın yolu buradan geçer.

Hoşça kalınız.

Süleyman BELEDİOĞLU

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir