STRES PARÇACIKLARI

Kendimizi yatıştırma sanatı temel bir yaşam becerisidir. Bu yaşam becerisine sahip olabilmek için, dış dünyadan gelen uyarıcıları, bilgileri ve olayları çok sayıda başka bilgilerle ilişkilendirerek düşünceye dönüştürme becerisine sahip olmak zorundayız.

Korkuların bizi yönetmeye başlaması durumunda ortaya çıkan en gerçek durum ise; korkularımızın korkulan şeyden daha büyük olduğudur.

Aslında insanın ilk algısıdır korku. İnsanlar yaşamının ilk altı ayında sadece korku ve öfke ile savaşırlar. Haz ve sevgi ise ikinci altı ayı takiben ortaya çıkar.

İşte bu nörolojik (zihinsel) ve psikolojik gelişim stres algımızı da öncelikle olumsuza çevirmektedir.

Stresin bu şekilde algılanması, elde edilen bütün olumsuz sonuçların sadece stresin varlığına bağlanması gibi bir sonuç doğurmakta, bu da asıl problemin unutulup, stresin peşine takılmamıza neden olmaktadır.

Eğer stresi olumsuz olarak algılarsanız, stresin başarınıza engel olacağını düşünürseniz, kontrol sizden çıkar ve olumlu stres yerini olumsuz strese bırakır.

• Sınav Öncesi Stres

Sınav öncesinde öğrenci stresi sınav algısının, gelecek kaygısının ve aile beklentisinin ağırlığı altında bütüncül olarak algılar.

Zihninde dersleri, konuları küçük küçük sorulara bölerek düşünemez. Hatta zamanı dahi birim zamanlara ayıramaz ve bir bütün halinde algılar.

Kendisine tanınan sürede tek bir hamle yapıp o hamlenin sonunda sınavı bir bütün halinde kazanacağını ya da kaybedeceğini algılar.

Sınav öncesinde oluşan bu algı, aslında kişinin kontrol odağı kendisi olmamasından kaynaklanan bir algıdır. Çünkü ortada bir sınav yoktur. Hangi soruların geleceği de belli değildir bu da bütüncül bir algının oluşmasına sınavın öğrenci üzerindeki baskısının artmasına neden olmaktadır.

• Sınav Anı Stres ve Faydaları

Öğrenci sınav anında stresi çok küçük parçacıklara ayrılmış halde algılar.

Yani bir sınavda 160 soru sorulmuş ise öğrenci 160 sorunun stresini aynı anda yaşamaz. Stresin kaynağını en az 160 parçaya ayırarak hisseder.

Eğer sayılardan bir soru gelmiş ise, sadece sayılar konusunu, sayılar konusunun sadece o sorusunu, sayılar konusunun o soruya ilişkin tek bir özelliğini, hatta o özelliğin sadece o soruda istenen yanını stres konusu yaparak, sınav stresini adeta bin parçaya bölerek etkisiz hale getirir.

Öğrenci bu eylemi bilinçli olarak yapmaz. Esnekliği ve çözüm odaklı özelliğinden dolayı bunu akıl kendiliğinden gerçekleştirir. Kendi aklının kontrolüne giren öğrenci, bu eylemiyle koca bir sınav stresini tek soru stresine indirger ve “bu soruyu yapamazsam daha 159 soru var!” algısını oluşturur.

Aslında bu bize zarar vereceğini düşündüğümüz kesici bir cismi çok küçük parçalara ayırarak onu tehlike olmaktan çıkarmak gibi bir şeydir.

Tıptan edindiğimiz bilgilere göre; sınav anında zihnimizin çalışmaya başlaması ile birlikte böbrek üstü bezlerimiz harekete geçerek dopamin ve noradrenalin salgılar. Bu da belirli düzeyde bir stres seviyesine ulaşmamıza neden olur.

Sınav anında salgılanan bu noradrenalin ve buna bağlı olarak ortaya çıkan stres dikkatimizi arttırır, konsantrasyonumuzu yükseltir, zihinsel uyanıklılık ve keskinlik sağlar, hesaplama, değerlendirme yapma ve eleştirel düşünme gücümüzü arttırır.

Aslında sınavın genelinde olumlu olarak seyreden sınav stresi, sınırlı zamanlı olumsuz bir stres olup, sınavdan bir gün önce olumsuz seviyeye yükselir, sınav başladıktan 5 dakika sonra tekrar olumlu ve faydalı seviyeye geriler. Ancak sınavın bu ilk beş dakikasında öğrencinin en çok bildiği ve kolay çözdüğü sorulardan başlaması gerekir.

Çünkü olumlu duygular öğrenmeyi ve hatırlamayı hızlandırır. Öğrenci soru çözdükçe olumlu duygulara sahip olmaya başlar. Bu da stresi olumlu seviyeye çeker ve bu durum sınav başarısını olumlu etkiler.

• Ailelerin Sınav Stresi

Bir işi yapan stresi parçalara ayırarak algılar.

Oysa o işe dışarıdan bakan ya da seyreden stresi bütüncül olarak algılar.

Maç anında seyirci, sporcudan daha streslidir. Maç öncesinde ise sporcu da seyirci kadar streslidir. Çünkü maç öncesinde o da maçı bütüncül olarak algılamaktadır. Bu da onun stresini arttırmaktadır.

İşte sınavlara hazırlanan öğrenciler ve aileleri de benzer bir durumu yaşamaktadırlar.

Öğrenciler sahaya çıktıklarında, yani sınava başladıklarında artık stresi parçalar halinde algılarken, ailelerin bütüncül stres algısı aynen devam etmektedir.

Ailelerin dışarıda yaşadığı bu bütüncül ve ağır stresi, eş zamanlı olarak çocuklarının da yaşadığını düşünmeleri; onların sınava hazırlık aşamasında sorun ve çözüm odaklı değil, stres ve kaçınmacı odaklı düşünmelerine neden olmaktadır. Bu da ikinci bir dalga ile stresin daha da ağırlaşmasına yol açmaktadır.

• Stres mi Yoksa Konu Eksiği mi?

Öğrenci diyelim ki girdiği bir sınavda karşısına çıkan 40 matematik sorusundan 32 doğru 8 yanlış yaptı ve bu 8 yanlış soruyu evde rahatlıkla çözdü.

Şimdi burada akla ilk gelen şey; sınavda stres yüzünden çözülemeyen soruların evde stres olmadığı için rahatlıkla çözülebildiğidir.

Ancak, bu stres öğrenciye soruları yanlış yaptıracak kadar tek başına etkili ise; o halde aynı sınavda aynı dakikalarda aynı salonda aynı stres altında iken “aynı öğrenci bu 32 soruyu nasıl doğru yapmış olabilir sizce?” Yanlış yaptığı 8 soruyu ise neden stresli iken doğru yanıtlayamamıştır?

Bunun yanıtı kolay: Öğrenci 32 sorunun konusunu stres altında iken dahi yanıtlayabilecek kadar iyi öğrenmiş ve pekiştirmiştir. Oysa 8 sorunun konusunu iyi öğrenmeyip, pekiştiremediği için stresli iken o soruları yapamamıştır.

Eğer olaya böyle bakmaz ve 8 yanlışı sadece strese bağlarsak, öğrencinin ders çalışmasına ve eksiğini kapatmasına engel olmuş oluruz.

Unutmamalıyız ki, eğer bir bilgiyi stres altında kullanamıyorsak o bilgiyi öğrenememişiz demektir.

Ve yine unutmamalıyız ki; insan zihni çalışmaya başladığı anda böbrek üstü bezler adrenal üretir ve stres oluruz. Yani soruyu çözmek için okumaya başladığımız anda bünyemiz stres üretir. Kısacası stres sınava eşlik eden biyolojik bir gerçeğimizdir.

Stresin peşinden sürüklenmeyi bırakıp, konuları öğrenmeye ve pekiştirmeye yönelik strateji belirlersek %100 başarılı oluruz.

Hoşça kalınız.

Süleyman BELEDİOĞLU

www.bonushoca.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir