ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK EDEBİYATI

Televizyonlarda konuşan ve eğitimi, öğrenciyi, aileleri ilgilendiren her uzmanı dikkatlice dinlerim. Bunu hemen ortak görüşü yakalamak, hem de varsa bir eksik ya da yanlış bir ifade onları yakalayabilmek adına yaparım.

Geçenlerde bir TV kanalında çok etkili bir konuşma sitili olan bir psikolog arkadaşa rastladım. Çok güzel, doğru ve işe yarar şeyleri tüm diğer uzmanlar gibi hatırlatıyor ve altını çiziyordu. Ama öyle bir yere geldi ki konuşması hayvanlara özgü davranışları, o alanda yapılan çalışmalardan hareketle %100 insana özgüymüş gibi anlatmaya başladı.

Peki konu neydi? Konu, “öğrenilmiş çaresizlik” idi. Uzman bir havuzun çam bir bölme ile ayrıldığını ve bölmelerin bir tarafına bir köpek balığı konduğunu, diğer tarafa da balığın yiyeceği şeyler bırakıldığını ve köpek balığının o yiyeceklere ulaşmak için defalarca hamle yapıp (ama çarptığını ve bir süre sonra, camın kaldırılmasına rağmen köpek balığının, o sınırı aşarak yiyeceklere ulaşma hamlesi yapmadığını, kendinden geçmiş bir şekilde anlatıyordu.

Bu tamamen bu alanda yapılan çalışmaları kritik eden araştırmalardan aynen alınan ve üzerinde hiç düşünülmemiş olan ezber bir bilgiyi aktarmaktan başka bir şey değildi.

Geliniz birlikte düşünelim aynı cam bölmenin (kafesin) bir tarafına insan, diğer tarafına mükemmel bir sofra koyalım. Bu insan normal bir insan zekasında bir birey olsun. Birkaç hamle yapıp çam kefesi aşıp yiyeceklere ulaşamadığını düşünelim ve siz bir süre sonra cam kafesi açtınız diyelim, ne olur? İnsan balık gibi olduğu yerde kalır mı? Cam engelin kaldırıldığını anlayıp yiyeceğe doğru gitmez mi?

Şimdi bakınız değerli okurlarım, bizim temel kaygımız ezberin, öğrenmeye egemen olmasıdır. Çok bilgi ezberleyip üniversiteye giren ve çok ezber yapmayı orada da sürdürüp mezun olan ve iki tanıdıkla bir TV programına konuk olan kişiler ne yazık ki, en çok da eğitim alanında konuşup sizlere yanlış bilgiler vermeye çalışıyorlar.

İnsanı insan yapan zekasıdır. İki ayak üzerinde yürümesi değildir ve bütün insanlar zekidir.

Aynı hatayı iki kez sadece aptallar yapar diyen Einstein insan beyninin çözümleme ve değişikliklere uyum sağlama kapasitesini ortaya koymuştur.

İnsan aşılamayacağı kesin engellere karşı hareketsiz kalır, ancak en küçük bir fırsatı, değişikliği de değerlendirir ve yeni durumu anlayıp çözümler, ona göre yeniden bir davranış eylemi içerisine girer.

Hayvan cam bölmenin kalktığını anlayamaz ama insan anlar.

Davranışları ezberleme hayvanlara özgüdür. Onları öğrenme, çözümleme, uygulama ve değiştirme ise insana özgü bir üstünlüktür.

UMUTLARIN TÜKENMESİ

Aslında hayvanlarda gördüğümüz öğrenilmiş (ezberlenmiş) çaresizlik, insanlarda umutların tükenmesi şeklinde karşımıza çıkar.

Umutları tükenen insana, yeni bir ufuk açmak, onu yeni malzemeler, yeni yollar, yeni olanaklar sağlamaktan geçer.

Bin defa engeli aşamayanı aynı malzemelerle, aynı engeli aşması için yönlendirirseniz, ya hiç hareket etmez ya da 1001 defa başarısız olur.

Öğrencilerin yaşadığı ard arda gelen sınav ve ders başarısızlıkları onlarda umutların tükenmesine yol açabilmektedir.

Böyle durumlarda, öğrenciye yeni yol ve yöntemler gösterirsek onun umutlanmasını ve buna bağlı olarak da çalışmasını sağlamak gerekir.

Defalarca matematikten düşük not ve az net alan bir öğrenciye, aynı yöntemleri kullanarak ona daha çok ders, daha çok kurs enjekte etmek doğru bir yöntem değildir.

Derslerin ve kursların içinde yapılanların değiştirilmesi gerekir. Çalışma yöntemi naklen ders dinlemekten, şahsen ders çalışarak öğrenme üzerine oturtulmalıdır.

Son olarak şunu söylemek isterim ki; insan aklı ile her engeli aşar. Yeter ki, doğru eğitimciler, doğru eğitim kurumları ve doğru eğitim yöntemleri ile karşılaşsınlar.

Bizden KPSS ve öğretmenlik sınavları ile ilgili yol ve yöntem soran okurlarıma ve TV izleyicilerime, bu konuda çoktandır büyük bir araştırma ve hazırlık içerisinde olduğumuzu ve bu çalışmalarımızın sonlanmak üzere olduğunu duyururuz.

En kısa sürede KPSS konusunda da yalnız olamayacaksınız.

Hoşça kalınız.

Süleyman BELEDİOĞLU

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir