DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çoğu araştırmacı tarafından bir beyin hastalığı olarak kabul edilmektedir.

Bu hastalıkta, sadece davranıştan kaynaklanan belirtilerine bakılmamalı, beynin fonksiyonlarına da dikkat edilmelidir. İşte bu bilgi, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun klinik yöntemle çözümlenebileceğinin de en önemli kanıtıdır.

Anne-babaların, iyi bir gözlemci ve iyi düzeyde bilgi sahibi olan eğitimcilerin anlattıklarına dikkat  etmesini, ancak asla bununla yetinmemelerini önemle uyarıyoruz.

Özellikle kulaktan duyma ilaç kullanımı ya da uzman doktorun verdiği ilaçları kesmesi gibi davranışların çocuklarına çok zarar vereceğini unutmamaları gerekiyor.

Bilinmesi gereken bir şey daha var ki o da, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna ilişkin tedavilerin 2 ile 5 yıl arası sürdüğü ve bu süre içerisinde gösterilen titizlik oranında, olumlu sonuç alındığıdır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tedavisinde, ailelerin bu hastalığın bütün boyutlarını bilmeleri onların soruna karşı gösterecekleri dayanıklılık ve sabrı arttıracak, böylece kendi psikolojilerini de korumuş olacaklardır.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTENİN NEDENLERİ

1. HAMİLELİK VE DOĞUMA İLİŞKİN NEDENLERwww.bonushoca.com

Risk sayılan durumlardan bazıları şunlardır (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktiviteye yol açabilenler):

– Annenin doğum esnasında genç olması, aşırı ilaç, alkol ve sigara kullanımı, ağır hastalık geçirilmesi, tansiyonun yüksekliği.

– Annenin doğum öncesinde yoğun stres yaşaması.

– Doğumun çok zor ve sıkıntılı olması.

– Aşırı oranda kurşun alınması da beslenmenin etkisi olarak söylenebilmektedir.

2. NÖROLOJİK NEDENLER

– Beyin hasarı oluşması

– Beyin fonksiyonlarında sorun olması

YAPISAL BOZUKLUKLARwww.bonushoca.com

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, beyin yapısındaki önemli bozukluklardan birisi olan Corpus Callosum adı verilen, her iki beyin yarımküresinden gelen sinir uzantılarının ortada kesiştiği bölgede hacim azalması ve çökmesidir.

Uzun süre takip edilmesine rağmen hiçbir tedaviye yanıt vermeyenlerde yapısal bozukluğun olduğu düşünülebilir.

· Beyinde hücreler ve hücre organları arasında iletişimi sağlayan taşıyıcıların (nörotransmitter) hareket ve etkilerinin de, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu oluşumunda etkisi vardır.

– Diğer yandan, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu olan çocuk, genç ve erişkinlerde beyinde şeker metabolizmasında bozukluklar bulunmuştur.

GENETİK VE AİLESEL NEDENLERwww.bonushoca.com

· Anne ya da babada Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olması, çocukta da bu bozukluğun görülme riskini %60 dolaylarında arttırmaktadır. Yakın akrabalardaki bozukluğun ise çocuktaki riski %30 dolaylarında arttırmaktadır.

· İkizlerin birinde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu var ise diğerinde de olma olasılığı %80 civarındadır.

· Bu soruna yol açan gen henüz kesin olarak bulunamamıştır. Kalıtsal nedenlerin birden fazla olduğu düşünülmektedir.

· Çocukların yaşamındaki, doğum öncesi annenin yaşadığı sorunlar, gelişimsel sorunlar ve sosyal riskler de, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu oluşumunda rol oynamaktadır.

PSİKOSOSYAL NEDENLERwww.suleymanbeledioglu.com

· Ailelerin, çocuklarına yanlış davranmaları, Hiperaktivite sorununun bulgularını arttırmaktadır. Yani çocukların bu sorunu daha ağır (kötü) yaşamasına neden olmaktadırlar.

· Tedavide mutlaka ailenin tutumunun da değiştirilmesi gerekmektedir. Bu beklide Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun tedavisindeki en önemli unsurlardan biridir.

· Ailelere Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bütün boyutları ile öğretilirse tedavi daha da kolaylaşmaktadır.

· Aileleri tedavi sürecinde, işlerinin kolay olmadığını ve hangi zorluklarla karşılaşabileceklerini iyi bilmeleri gerekir.

· Düşük gelir düzeyindeki ailelerin çocuklarına sağlam bir psikoloji ile destek çıkmakta zorlandıkları kadar, yüksek gelir düzeyindeki ailelerin ise, bu sorunu sadece uzman doktorlara bırakmak gibi bir hata yaptıkları bilinmektedir.

BELİRTİLERwww.suleymanbeledioglu.com

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Dikkat eksikliği belirtileri, Hiperakitvite belirtileri ve Dürtüsellik belirtileri vardır.

Bir de, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite ile birlikte görülen diğer sorunlarının belirtileri vardır.

Şimdi kısaca bunlara bakalım.

DİKKAT EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİwww.bonushoca.com

– Ayrıntılara dikkat etme zorluğu

– Dinleme güçlüğü yaşama

– Ödevleri bitirmekte zorlanma

– Düzenleme ve organize güçlüğü yaşama

– Uzun zihinsel çabalar gösterememe

– Eşyalarını kaybetme

HİPERAKTİVİTE BELİRTİLERİ (HAREKETLİLİK)

– Kıpır kıpır olma

– Uzun süre oturamama

– Huzursuzluk hissi verme

– Çok konuşma

DÜRTÜSELLİKwww.bonushoca.com

– Sorulan soruları tamamlamadan yanıt verme

– Sıra beklemekte zorluk çekme

– Başkalarının işine karışma ve konuşmaları bölme

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE İLE BİRLİKTE GÖRÜLEN SORUNLAR

– Hedefe ulaşamama

– İşe başlama güçlüğü ve işi bitirememe

– Aynı anda birçok işle uğraşma ama bunları tamamlayamama

– Uygun olmasa da aklına geleni söyleme (toplumumuzda saçmalama denilen sözler)

– Sık sık büyük heyecanlar peşinde koşma

– Kolay sıkılma

– Farklı kural ve yolları benimseme

– Sabırsızlık ve engellenme eşiğinin düşük olması

– Dürtüsellik (düşünmeden hareket etmek)

– Kendini güvensiz hissetme

– Aniden tepki gösterme

– Ritmik tavırlar sergilemek (el ve ayakla tempo tutmak)

– Sık sık iş değiştirmek

– Strese dayanamamak

– Zamanı kullanamamak

– Unutkanlık, saldırgan tavır, alkol kullanımı

– Depresyon, yasal güçlük ve sorunlar

– Yüksek kaygı yaşama

– Cesaretsizlik, mutsuzluk

TANIDAwww.bonushoca.com

– Bu belirtilenlerden en az altı dikkatsizlik belirtisi, üç hiperaktivite belirtisi ve en az bir dürtüsellik belirtisi görülmelidir.

– Belirtiler yedi yaşından önce başlamış olmalıdır.

– İki veya daha fazla ortamda belirtiler görülmelidir (ev-okul vs.).

– Belirtiler en az 6 aydır var olmalıdır.

Çünkü:

Çevresel ve psikolojik olarak ortaya çıkan dikkat dağılması ile Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite sorunu karıştırılmamalıdır.

ALT TİPLERwww.bonushoca.com

1. Dikkat eksikliğinin baskın olduğu tip

2. Hiperaktif-tepkisel alt tip

3. Birleşik tip

· Dikkat eksikliği

· Aşırı hareketlilik (hiperaktivite)

· Tepkisellik (dürtü kontrol bozukluğu)

temel belirtilerdir. Bunların hangisinin baskın olduğunu Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun alt tiplerinin oluşmasını ve tanımlanmasını sağlamıştır.

DİKKAT EKSİKLİĞİNİN BASKIN OLDUĞU, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda asıl sorun, hareketlilik olmayıp, dersi dinleyememeye bağlı başarı düşüşü yaşanır. Bunlarda bazı aşırı hareketlilik ve yerinde duramama görülse de, asıl sorun dikkat eksikliği ve buna bağlı öğrenme güçlüğü ve başarı düşüşüdür.

Dikkatinde pek sorun olmayan ama aşırı hareketlilik ve tepkisellikle kendisini gösteren alt grup, HİPERAKTİF – TEPKİSEL ALT TİPTİR.

Bu çocuklar, arkadaşlarını ve sınıfı rahatsız eder. Sınıfta gezinir. Çok fazla ve yerli yersiz konuşur. Çok yüksek sesle ve hızlı konuşur. Başkalarının konuşmasını keserler, sıra beklemezler, kardeşleri ile geçinemezler.

GÖRÜLME ORANLARI

· Erkeklerde, kadınlardan 2,5 kat daha fazla görülür.

· Çocukların %8’inde,

· Gençlerin %6’sında,

· Erişkinlerin %4’ünde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu saptanmıştır.

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu;

Kızlarda

– saldırganlık

– davranış bozukluğu

– karşıt olma DAHA AZ

· Öğrenme güçlüğü ve düşük zeka DAHA SIK rastlanır.

· Bu durum, kızların toplumsal kural ve anlayış açısından daha az dışa vurum yapabilmeleridir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTENİN TEMEL BELİRTİLERİ ŞUNLARDIR:www.bonushoca.com

1. Dikkat azlığı

2. Aşırı hareketlilik

3. Tepkisellik

DİKKAT AZLIĞI

· Sesleniyorum duymuyor, ruhen başka alemde, ödevini yapmıyor denilen çocuk.

· Okul öncesi dönemden itibaren fark edilir.

AŞIRI HAREKETLİLİK

· Durmadan konuşuyor, duvarlara tırmanıyor denilen çocuklar.

TEPKİSELLİK

· Davranışları kontrol edememek. Freni olmayan araba gibi diye tanımlanırlar.

– Çünkü, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda;

DAVRANIŞLARI KONTROL EDEN, DÜŞÜNMEYİ – YARGILAMAYI – EYLEME GEÇMEYİ sağlayan İŞLEVLER BOZUKTUR.

DİĞER BULGULAR (DOMİNO ETKİSİ)

· Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklarda ayrıca;

– Hafızada, algılamada, düşüncede sorunlar olur.

– Sorun çözme yetileri zayıf olur.

– Dil kullanımında sorun olur.

– Duygularda sorun görülür.

· Hiperaktif kişilerden enerjilerini iyi kontrol edenler çok başarılı olur.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU ÖNCELİKLE,

· Motor becerilerdeki azlık başlangıçta

– Düğme ilikleyememe

– Ayakkabı bağlayamama

– Düşme

– Sakarlık olarak görülebilir

1. ZEKA GELİŞİMİ

· Dikkat eksikliği sorunu yaşayan çocuklarda düşük çıkmaktadır.

– Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bir zeka sorunu değildir. Bu sorunu yaşayan çocuklar yine bu sorunun etkisiyle zeka geliştiren etkenlerden mahrum kalmaktadırlar. Zekayı engelleyen de budur.

2. ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜwww.bonushoca.com

– Okul başarısızlığı demek değildir.

– Dinleyemedikleri için öğrenme güçlüğü başlamakta ve gelişmektedir.

3. DİL GELİŞİMİ

· Hızlı konuşma, kelimeleri atlama, telaffuz hataları sıklıkla görülür.

· Bir şeyi anlatırken değil, daha çok, karşılıklı soru-cevap şeklindeki konuşmalarda sorun vardır.

4. BELLEK

· Aslında genel anlamda hafıza bozukluğu yoktur.

· Anlatılana dikkat etme ve algılama sorunu öğrendiklerini unutuyor kanısı uyanıyordur.

– OYSA HİÇ ÖĞRENEMİYOR.

ZAMANLAMA VE PLANLAMA

– Zamanlama ve zamanı verimli kullanma sorunu yaşarlar.

– Olayları (işleri) önem sırasına koyamazlar.

– Sürekli oyalanma halindedirler.

– Dağınıktırlar.

UYKU SORUNUwww.bonushoca.com

· Sıklıkla uyku sorunu yaşarlar.

· Uykuya dalmakta güçlük, en sık görülen uyku sorunudur.

· Erken bebeklikte kendini belli eder (uykusuz bebekler denir).

GENEL SAĞLIK SORUNU VE KAZALAR

· Sıklıkla kaza geçirerek rahatsızlanırlar.

· Kol ve bacak kırılmalarına rastlanır.

· Motor koordinasyon bozuklukları, davranış bozukluklarının birlikteliği ve aile denetim azlığı kazaları arttırır.

AİLE – ÇOCUK İLİŞKİSİ

· Aileler Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklarına kötü ve baskıcı davranmaya başlarlar. Olumsuz, emredici ve reddedici bir tutum ortaya koyarlar.

· Bu çocuklar aileyi yorgun ve bitkin hale düşürür. Bu durum aile içi iletişimi ve ailenin birlikteliğini dahi zedeleyebilir.

· Sıklıkla ve aşırı düzeyde cezalandırılan hiperaktif çocuklar saldırganlaşır.

YAŞIT İLİŞKİLERİ

– Yaşıtları ile olan ilişkilerinde sorun yaşarlar.

– Arkadaşları onları, oyun bozan, saldırgan olarak görür.

– Başarısız oldukları için özgüvenleri düşük ve kaygıları yüksek olur.

– Toplumsallaşma sorunu yaşarlar ve genellikle yalnızdırlar.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU İLEBİRLİKTE GÖRÜLEN SORUNLAR

PSİKİYATRİK SORUNLAR

1. KARŞIT OLMA, KARŞI GELME VE DAVRANIM BOZUKLUĞU

– Büyüklerle tartışma, söylenenlere karşı çıkma, kurallara uymama hemen darılma, alınganlık, başkalarını suçlama, kincilik karşıt olmanın belirtileridir.

– Davranım bozukluğu ise yaşına uygun davranmamaktır. Kabadayılık, tehdit, kavga etme, hayvanlara eziyet, hırsızlık, yangın çıkarma, okuldan kaçma, habersiz eve gelmeme. Eğer bu bulguların üç veya daha fazlası var ise en az bir yıldır sürüyorsa, o zaman çocukta davranım bozukluğu tanısı kesinleşir.

– Üç yaşın altındaki çocukların bunları yapamayacak olmasından dolayı bunlara bu tanı konamaz.

– On yaşına kadar hiçbir belirti yokken sonradan başlamış ise o zaman ergenlik tipi davranım bozukluğundan söz edilir.

– Karşıt gelme bozukluğu, sonradan davranım bozukluğuna dönüşebilmektedir.

– Gençlik çağından erişkinliğe geçerken davranım bozukluğu olanlarda ve daha çok erkeklerde antisosyal kişilik gelişimi ve suça yönelme de sık rastlanmaktadır.

DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu yaşayanların depresyona girmesinde, başarılarını yitirmelerinin ve anne-babalarının güvenini yitirmeleri etkili olmaktadır.

· Bu gençlere depresyon tedavisi uygulanması onların başarısını arttırmaktadır.

KAYGI VE TİK BOZUKLUKLARI

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite sorunu yaşayan çocukların %30’unda kaygı bozukluğu saptanmıştır.

· Yine bu çocuklarda özgüven sorunu gözlemlenmiştir.

BEBEKLİKTEN ERİŞKİNLİĞE Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bulguları doğumdan başlayarak yaklaşık 12 yaşa değin olan dönem (0-12 yaş arası) arasında ortaya çıkabilir.

· En sık ayırt edilme dönemi 3-5 yaş arasıdır.

· Erken dönemlerde dikkatini yoğunlaştıramama ve aşırı hareketlilik her zaman Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olmamakla birlikte, ilerisi için riski gösterir.

· Okul öncesi dönemde durdurulamayan hareketlilik, inatçılık, ısrarcı olma, her yere tırmanma ve kurcalama gibi davranışlara dikkat edilmelidir.

· Erişkinlikte de, antisosyal kişilik bozukluğu, alkol, depresyon, kaygı bozukluğu gibi olumsuzluklar devam eder.

TANI KOYMAwww.bonushoca.com

· Dikkat eksikliği ve davranım bozukluğu, diabet, tiroid hastalıkları, epilepsi ve diğer beyin bozuklukları beyin yaşlanması gibi durumlarda da görülebilir.

· Her davranış bozukluğu, her dikkat ya da hafıza bozukluğu, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu değildir.

· Gençlere ve erişkinlere tanı konulabilmesi için çocuklukta Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olması gerekir.

Çünkü, gençlerde ve erişkinlerde kaygı ve duygu durum bozuklukları; dikkatte azalma, tepkisellik ve aşırı hareketliliğe neden olabilir. Gençler için bunlar gelip geçici olabilmektedir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu yedi yaşından önce kendisini gösterir. Ancak, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun, Dikkat Eksikliği Baskın Olan Alt Tipi, aşırı hareketliliğinin olmaması çocuğun evde ve okulda çevreyi pek rahatsız etmemesi nedeniyle kimsenin dikkatini çekmeyebilir.

Bu çocuklara tanı geç konulur. Özellikle çok zeki ve çalışkan olan çocuklar, dikkat eksikliğini ileri sınıflara gelene kadar perdeleyebilirler.

· Bazen kendini Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gibi gösteren tıbbi hastalıkların olduğu bilinmektedir. Örneğin, tiroid bozuklukları ve diyabet hastalıkları gibi. Bunlara özellikle dikkat edilmelidir.

AİLELER NE YAPMALI?www.suleymanbeledioglu.com

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite tedavisi, aileyi, okulu ve yakın çevreyi de kapsamalıdır.

· Zor çocuklar olan bu bozukluğu yaşayanlara ailelerin, olumsuz baskıcı ve engelleyici davranmaları, çocukları tamamen uyumsuz yapar.

· Ailelerin çocuklarının uyumlu davranışlarını görmeyip, olumsuzları görerek eleştirmeleri bunların pekişmesine yol açmaktadır. Oysa yanlışı görüp, doğru olanı söylemek gerekir.

· Ailelerin ev içinde, çocuklarının uyum göstermesi kesin olan durumlar yaratıp işe buradan başlaması uygun olacaktır.

· Çocuğu sıklıkla cezalandırmak çocuğun cezaya duyarsızlaşmasına yol açar.

· Çocuğun yanlış davranışını görüp, hemen onun yerine doğru olanı söylemek gerekir.

· İstenilenleri tek tek ifade etmek gerekmektedir. “Masayı düzelt” demektense, kitapları şuraya, kalemleri buraya koymalısın denilmeli.

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocukların ödevlerini uyaranın az olduğu ortamda yapması sağlanmalıdır.

· Ayrıca ödev yapma zamanları sabitlenerek, davranış otomatik hale getirilmeye çalışılmalıdır.

· Çocuğu devamlı olarak eleştirmek onda özgüven kaybına yol açacaktır. Eleştirmektense doğru olanlar anlatılmalıdır.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU VE ERGENLİĞE İLİŞKİN ÖNERİLER

1. Aileler kontrolcü olmaktan demokratik olmaya geçmelidir.

2. Çocuğa daha sık geribildirim verilmelidir.

3. Cezadan önce teşvik ediciler kullanılmalıdır.

4. Süreklilik korunmalı ve tutarlı olunmalıdır.

5. Söylenilmemeli, uygulama yapılmalıdır.

6. Çocuğa güvenilmelidir.

7. Affedici olunmalıdır.

ÖĞRETMENLERE ÖNERİLER

· Mutlaka, o günkü derse ilişkin ön ödevlendirme yapıp, bunu da kontrol ediniz.

Çocuğun dersine çalışarak gelmesi, dinleme oranını yükseltecektir.

· Öğretmen, mutlaka Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite konusunda çok geniş bir bilgiye sahip olmalıdır.

· Bu öğrencilere öğretmen özel geri bildirim vermelidir.

· Özellikle matematik gibi soyut derslerde, anlatılan konunun hayatta nerede kullanıldığı söylenmelidir.

· Görsel ve işitsel materyal kullanmalı.

· Bu çocuklar, pencere ve kapı önünden uzakta oturtulmalıdır.

· Bu çocuklara öğretmen zaman zaman görev vererek, ayağa kalkmalarını sağlamalı.

· Kısa süreli hedefler konulmalı.

· Onu takdir ediniz. Ancak neyi takdir ettiğinizi açıkça belirtiniz.

· Onu şiddetli zaman baskısı ve rekabet ortamından uzak tutunuz.

SÜLEYMAN BELEDİOGLU

Kaynaklar:www.bonushoca.com

1. Sınav Cesareti, Süleyman Beledioğlu.

2. “Dikkat Sorunu Yaşayan Öğrenciler”, Süleyman Beledioğlu.

3. Bebeklikten Erişkinliğe Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Prof.Dr.Bengi Semerci – Prof.Dr.Atilla Turgay, Alfa Yayınları.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir