ÇOKLU ZEKA

Howard Gardner tarafından ileri sürülen çoklu zeka kuramı, insanlarda genetik olarak var olan ve IQ şeklinde tanımlanan anlayışa karşı ortaya atılmış ve kısa sürede çok büyük bir kabul görmüştür.

Gardner, insanda sekiz değişik zeka-yetenek türünün (alanının) bulunduğunu saptamıştır. Bu zeka türlerinin tamamı doğuştan potansiyel olarak her insanda bulunur.

Gardner’a göre, insanda potansiyel olarak var olan zekalardan biri veya birkaçı çevre ve eğitimciler tarafından geliştirilebilir.

Gardner, üretebilen, faydalı hizmetlerde bulunabilen, karşılaşılan sorunları yaratıcı çözümlerle aşabilen insanların zeki olduğu görüşündedir.

Bu, zeka türü geliştirme yöntemleri başka insanlara da öğretilebilir.

Gardner’ın çoklu zeka kuramı, çocuğun zihinsel gelişimini, “genetik nedenlerden dolayı zeki değil” anlayışına terk eden, anlayışa karşı çıkmış ve insan yeteneklerinin her koşulda, eğitim ile geliştirilebileceğini ortaya koymuştur.

Gardner, çocuklara yapılan aynı nitelikteki sınavların sonucunda, başarısız olanların aptalmış gibi değerlendirilmesini son derece yanlış bulmuş ve bu gibi uygulamaların geniş bir yelpazeden alınarak hayata geçirilmesini, o çocuğun zihinsel yatkınlığı ile zeka türü arasındaki ahengin-uyumun yakalanmasını sağlayacak nitelikte olmasının gerekliliğini savunmuştur.

Yani Gardner’ın anlayışında “aptal” kavramı son derece yersiz bir kavramdır. Herkes kendi alanının zekisidir ve iyi bir eğitim ile o alanın DEHASI olabilecektir.

Ailelerin, çoklu zeka türlerinden birini geliştirmek istemeleri durumunda, işe çok erken başlamaları gerekmektedir. Özellikle 0-6 yaş arası dönem onların işini çok daha kolaylaştıracaktır.

İleriki yıllarda, çocuğun çoklu zeka türlerinden istenilen birini, özellikle geliştirme çabaları biraz daha zorluklarla karşılaşacaktır.

Artık üniversite kapılarına dayanmış olan gençlerin “istenilen bir zeka türünü geliştirme” çabalarından sonuç alınması çok zor olacaktır.

Böyle bir durumda, çocuğun çevresel koşulların etkisiyle kendiliğinden gelişen zeka-yeteneğinin saptanıp onun üzerinden eğitim hedefleri belirlemekte yarar olacaktır.

Gardner’ın çoklu zeka türlerini aşağıda kısaca özetleyeceğiz. Elbetteki, burada bazı özelliklerini vermekle yetinebileceğimiz bu zeka türlerini sizler, kaynaklardan daha detaylı araştırıp inceleyebilirsiniz.

1. SÖZEL-DİLSEL ZEKA

– En çok rastlanan zeka türüdür. İletişim olanakları geniş bir çevrede yetişen çocuklarda çok gelişmiştir.

– Okumayı, yazmayı, sorunlarını anlatmayı ve anlatılanları dinlemeyi sever.

– Hafızaları iyidir. Olayları rahatlıkla hatırlarlar. İsimleri akıllarında tutarlar.

– Öğretme yetenekleri fazladır. Anlatımları güçlüdür.

– Kelimelerin anlamını hızlı anlarlar.

– İyi bir konuşmacı, iyi bir hatip, iyi bir gazeteci iyi bir yazar bunlar arasından çıkar.

2. GÖRSEL-UZAMSAL ZEKA

– Görsel imgeleri, gördüklerini çok iyi derecede algılama, ayrıntıları, gizli yanları, başkalarının göremediğini görme özelliklerine sahiptirler.

– Sadece dış dünyadaki görsel imgeleri değil içsel imgeleri de algılama yetenekleri yüksektir.

– Odaya bir eşyanın yerleştirilmesi arabayı uygun bir şekilde park etmek gibi özellikleri gelişmiştir.

– Grafik tasarımları çok iyidir.

– Sanatsal betimlemeyi iyi yaparlar ve iyi bir iç mimar olma özellikleri vardır.

– Sürekli işleyen bir hayal güçleri vardır. Bundan dolayı mutlu insan profili çizerler.

– Zihinde üç boyutlu canlandırma yapmakta çok başarılılar.

– Soyut düşünebilme yetenekleri çok iyidir.

– Mimar, ressam, tasarımcı, heykeltıraş, sanatkar bu zekanın başarılı meslekleridir.

3. DUYGUSAL (KİŞİLERARASI) ZEKA

– Karşısına çıkan her hangi bir konuda değişik bakış açılarına sahip olabilen, alışılagelmiş olan anlayışları değiştirmeye çalışan, yeniliklere ve gelişmelere çabuk uyum sağlayabilen bir zeka türüdür.

– İş hayatında ve bir görevlendirmede çok iyi düzeyde işbirliği yapabilirler.

– Ekip çalışmasına çok yatkındırlar.

– Sözel iletişimi iyi yaparlar. İletişimde usta bir özelliğe sahiptirler.

– Sözel olmayan iletişim türlerinde de (yazılı-görsel) çok başarılıdırlar.

– Empati yapma ve kendilerini başka insanların yerine koyabilme yetenekleri gelişmiştir.

– Toplumsal ve siyasal hayatta karşımıza çıkan liderlerin çoğu, duygusal zekaya sahip olan insanlardır.

– İyi bir öğretmen, iyi bir danışman, iyi bir din adamı, iyi bir siyasetçi olabilmek için duygusal zekaya sahip olmak gerekir.

4. MÜZİKAL-RİTMİK ZEKA

– En erken ortaya çıkan ve daha ilk çocukluk yıllarında kendini ortaya çıkartan bir zekadır. Ünlü bestecilerin daha çok küçükken beste yapabilmeleri dahi olmalarından değil, müzikal zekaya sahip olmalarındandır.

– Notaları kullanabilme becerileri yüksektir.

– İlk defa karşılaştıkları notalara tepki verebilme özellikleri yüksektir.

– Duyduğu bir müziği özellikleriyle ayırt edebilirler.

– Taklit yetenekleri yüksektir.

– Müziği ayırt etme ve taklit etme yeteneklerini kullanarak yeniden üretmede başarılıdırlar.

– Seslere, özelliklerine, ritimlere duyarlıdırlar ve bu seslerin aynılarını taklit edebilirler.

– Besteciler, şarkıcılar, müzisyenler, müzik eleştirmenleri, ses teknisyenleri ve dinleme düzeyleri (işitsel) yüksek olanlar hep müzikal zekaya sahiptirler.

5. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA

– Bilimsel çalışmaları başarıyla sürdürürler.

– Bilimsel yöntemleri kullanabilme becerileri yüksektir.

– Matematiksel hesaplamalar yapabilmekte yeteneklidirler.

– Soyut sayısal sistemleri kullanabilme yetenekleri gelişmiştir.

– Birbirini takip eden olaylarda, sıralı muhakeme becerisi gösterebilme yetenekleri gelişmiştir.

– Olaylar hakkında tümdengelim ve tümevarım yöntemlerini kullanarak düşünebilme ve sonuca ulaşabilme özellikleri gelişmiştir.

– Farklı kalıptaki olguları birbirinden ayırt edebilirler (içerik farklılığını yakalarlar).

– Olaylar arasındaki benzerlik ve farklılıkları kolayca yakalayabilirler.

– Pozitif bilimlerin düşünürleri, matematikçiler, mühendisler bu zeka türünden çıkar.

6. FİZİKSEL-KİNESTETİK ZEKA

– Akıllarını iyi kullanarak, akıllarının yardımı ve desteği ile vücut (fiziksel) becerilerinde çok başarılı olurlar.

– Dokunarak algılarlar. Öğrenmede dokunma yöntemini kullanırlar.

– Eşya seçimlerini yakından ve dokunarak yaparlar.

– Hareketlerin zamanlamasını iyi yaparlar.

– Duvardan atlama, atılanı tutma, bir şeyin üzerinden atlamada çok başarılıdırlar.

– Refleksleri güçlüdür. Otomatik iradeye bağlı hareketleri çok iyi yaparlar.

– Dans, atletizm, sporun her türü, takı tasarımı, cerrahlık gibi el becerisi isteyen alanlarda başarılıdırlar.

7. KİŞİSEL (İÇSEL) ZEKA

– Psikiyatristlerde, düşünürlerde, manevi liderlerde görülen bir zeka türüdür.

– Farklılıkları algılama ve bunları geliştirme becerisi yüksektir.

– Kişisel farklılıkları, olayların ayrıntısını iyi yakalarlar.

– İfadeleri güçlüdür. İyi bir anlatımları vardır ve ikna kabiliyetleri yüksektir.

– En geç gelişen zeka türüdür.

8. DOĞACI ZEKA

– Kişisel zekayı takiben ondan sonra ortaya çıkar.

– İleri yaşlarda görülen bir zeka türüdür.

– Kişinin kendisini fark etmesini sağlayan bir zeka türüdür.

– Doğadaki diğer canlıları sevme özelliğidir. Doğaya duyarlılıktır.

9. VAROLUŞSAL (MİSTİK-RUHSAL) ZEKA

– İleri yaşlarda ortaya çıkan diğer bir zekadır.

– İnsanın var oluşuna ve yaşam felsefesine duyarlıdır.

– Antropoloji, felsefe, din, inanç gibi konularla ilgilenir.

Burada, Gardner’ın çoklu zeka kuramında anlattıklarının, özetinin özetini sizlerle paylaştık.

Acaba sizin çocuğunuz hangisi?

Acaba sizin çocuğunuz bu zekalardan hangisine sahip?

Acaba çocuğunuzun sahip olduğu zeka türüne nasıl bir eğitim uygulanmalı?

İşte asıl önemli olan bu sorulara yanıt bulmak ve bulunan yanıtları çocuğunuza uygulayabilmektir. Bu da yapılacak olan çok sayıda test ve analizin sonucunda mümkün olabilmektedir.

Hoşça kalınız.

Süleyman BELEDİOĞLU

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir